Uch asosiy qoida
Muallif: Shayx Muhammad ibn Abdulvahhob
Biz uchun to‘rt masalani o‘rganish vojibdir.
Birinchisi: Ilm. Ya’ni, Allohni tanish, Uning Payg‘ambarini tanish va Islom dinini dalillar asosida tanish.
Ikkinchisi: Olingan ilmga amal qilish.
Uchinchisi: Shu ilmga da’vat qilish.
To‘rtinchisi: Shu yo‘lda yetadigan aziyatlarga sabr qilish.
Imom al-Buxoriy rahimahullah shunday deganlar:
«Bob: Ilm so‘z va amaldan oldin keladi».
Bunga dalil Alloh taoloning quyidagi so‘zidir:
«Bas, Allohdan o‘zga ibodatga loyiq iloh yo‘qligini bilgin va gunohlaring uchun mag‘firat so‘ragin».
[Muhammad surasi, 19-oyat]
Demak, Alloh taolo so‘z va amaldan oldin ilmni zikr qildi.
Birinchi asosiy qoida
Agar sendan: «Robbing kim?» deb so‘ralsa,
Shunday javob ber: «Robbim — Alloh. U O‘z ne’matlari bilan meni ham, barcha olamlarni ham tarbiya qilib, parvarish qilgan Zotdir».
U men ibodat qiladigan Zotdir. Men uchun Undan o‘zga ibodat qilinadigan haqiqiy iloh yo‘q.
Agar sendan: «Robbingni qanday taniding?» deb so‘ralsa,
Shunday javob ber: «Uning oyat-alomatlari va yaratgan mavjudotlari orqali».
«Ey insonlar! Sizlarni va sizlardan oldingilarni yaratgan Robbingizga ibodat qilinglar, shoyad taqvo qilsangiz.
U sizlar uchun yerni to‘shak,
osmonni esa tom qilib qo‘ydi. Osmondan suv tushirib, u orqali sizlarga rizq bo‘lishi uchun mevalarni chiqardi.
Bas, bila turib Allohga tengdoshlar keltirmanglar».
[Baqara surasi, 21–22-oyatlar]
Ibn Kasir rahimahullah shunday degan: «Bu narsalarni yaratgan Zot ibodat qilinishga haqli bo‘lgan yagona Zotdir».
Alloh buyurgan ibodat turlari Islom, iymon va ihson kabi amallarni o‘z ichiga oladi. Ulardan quyidagilar bor:
(Du’o)
(Xavf)
(Rajo)
(Tavakkul)
(Rag‘ba)
(Rahba)
(Xushu’)
(Xashya)
(Inoba)
(Isti’ona)
(Isti’oza)
(Istig‘osa)
(Zabh)
(Nazr)
Alloh buyurgan boshqa barcha ibodat turlari ham faqat Allohning O‘ziga xosdir.
Ikkinchi asosiy qoida
Sunnatdan dalil — Umar ibn al-Xattob roziyallohu anhudan rivoyat qilingan mashhur Jibril hadisidir. U zot shunday deganlar:
«Bir kuni biz Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallam bilan birga o‘tirgan edik. Shu payt oldimizga kiyimlari juda oppoq, sochlari esa juda qop-qora bir kishi paydo bo‘ldi.
Unda safardan kelganlik alomati ko‘rinmas, oramizdan hech kim uni tanimas edi. U Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallamning oldilariga o‘tirib, tizzalarini u zotning tizzalariga tekkizdi va kaftlarini sonlariga qo‘yib dedi:
“Ey Muhammad, menga Islom haqida xabar bering”.
U zot dedilar: “Islom — Allohdan o‘zga ibodatga loyiq iloh yo‘qligiga va Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik berishing, namozni to‘kis ado etishing, zakot berishing, Ramazon ro‘zasini tutishing va agar bunga qodir bo‘lsang, Allohning Baytiga haj qilishingdir”.
U kishi: “To‘g‘ri aytdingiz”, dedi.
Biz uning Payg‘ambardan so‘rab, keyin u zotning javoblarini tasdiqlaganidan hayratlandik.
So‘ng u: “Menga iymon haqida xabar bering”, dedi.
U zot dedilar: “Iymon — Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga, payg‘ambarlariga, Oxirat kuniga va taqdirning yaxshisi-yomoniga ishonishingdir”.
U kishi: “To‘g‘ri aytdingiz”, dedi.
So‘ng: “Menga ihson haqida xabar bering”, dedi.
U zot dedilar: “Ihson — Allohga go‘yo Uni ko‘rib turgandek ibodat qilishingdir. Garchi sen Uni ko‘rmasang ham, U seni albatta ko‘rib turadi”.
Keyin u: “Menga Qiyomat soati haqida xabar bering”, dedi.
U zot dedilar: “Bu haqda so‘ralayotgan kishi so‘rayotgan kishidan ko‘proq bilimga ega emas”.
U kishi: “Unday bo‘lsa, uning alomatlari haqida xabar bering”, dedi.
U zot dedilar: “Cho‘ri ayol o‘z xo‘jayinini tug‘ishi va yalangoyoq, kambag‘al hamda qo‘y boqadigan kishilarning baland binolar qurishda bir-birlari bilan musobaqalashishlarini ko‘rishingdir”.
So‘ng u kishi ketdi. Biz esa bir muddat o‘tirib qoldik.
Keyin u zot: “Ey Umar, savol beruvchi kim ekanini bilasanmi?” dedilar.
Men: “Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi”, dedim.
U zot dedilar: “Bu sizlarga diningizni o‘rgatish uchun kelgan Jibril edi”.
Uchinchi asosiy qoida
Payg‘ambaring Muhammad sollallohu alayhi va sallamni tanish.
Bu u zotning dinlari edi: har qanday yaxshilikka u zot ummatlarini yo‘llaganlar va har qanday yomonlikdan ularni ogohlantirganlar.
U zot ummatlarini yo‘llagan yaxshilik — Tavhid va Alloh yaxshi ko‘radigan hamda rozi bo‘ladigan barcha narsalardir.
U zot ummatlarini ogohlantirgan yomonlik — Shirk va Alloh yomon ko‘radigan hamda rad etadigan barcha narsalardir.
«Darhaqiqat, Biz har bir ummatga:
“Allohga ibodat qilinglar va Tog‘utdan chetda bo‘linglar”, deb aytadigan bir payg‘ambar yuborganmiz».
[Nahl surasi, 36-oyat]
Alloh barcha bandalariga Tog‘utni inkor etishni va Allohga iymon keltirishni vojib qildi.
Ibn al-Qayyim rahimahullah shunday degan: «Tog‘ut — banda uning sababidan haddidan oshadigan har qanday shaxs yoki narsadir. Bunga ibodat qilinadigan, ergashiladigan yoki itoat etiladigan narsalar kiradi».
Alloh yaxshiroq biladi. Alloh Muhammadga, u zotning oilalariga va sahobalariga salavot va salomlar yo‘llasin.