Saddexda Asal ee Aasaasiga ah
Waxaa qoray Sheekh Muhammad Ibn Abdul Wahhab
Waxaa nagu waajib ah inaan baranno afar arrimood.
Tan koowaad: Cilmiga, oo macnihiisu yahay in la aqoonsado Allaah, la aqoonsado Rasuulkiisa, lana aqoonsado Diinta Islaamka, iyadoo daliillo lagu salaynayo.
Tan labaad: In cilmigaas lagu camal falo.
Tan saddexaad: In dadka loogu yeedho cilmigaas iyo ku dhaqankiisa.
Tan afraad: In loo samro dhibaatada ka dhalata arrintaas.
Imaam Al-Bukhaari, Allaah ha u naxariistee, wuxuu yidhi:
“Baab: Cilmigu wuxuu ka horreeyaa hadalka iyo camalka.”
Daliilka arrintani waa hadalka Allaah:
“Ogow in aanu jirin ilaah xaq lagu caabudo Allaah mooyee, dembigaagana dambi-dhaaf weydiiso.”
[Suuradda Muhammad: 19]
Sidaas darteed, Allaah wuxuu ku bilaabay xusidda cilmiga ka hor hadalka iyo camalka.
Asalka Koowaad ee Aasaasiga ah
Haddii lagu weydiiyo: Waa kuma Rabbigaa?
Waxaad odhanaysaa: Rabbigay waa Allaah, waana Kan igu barbaariyey nimcooyinkiisa, kuna barbaariyey dhammaan makhluuqaadka.
Waana Kan aan caabudo, mana jiro ilaah kale oo xaq lagu caabudo oo aan isaga la simayo.
Haddii lagu weydiiyo: Sidee ku garatay Rabbigaa?
Waxaad odhanaysaa: Waxaan ku gartay aayaadkiisa iyo makhluuqaadkiisa.
“Dadow! Caabuda Rabbigiinna idin abuuray idinka iyo kuwii idinka horreeyey, si aad u dhawrsataan.
Waa Kan dhulka idiinka yeelay gogol,
samadana saqaf, samadaana biyo ka soo dejiyey, biyahaasna idiinku soo saaray midho rizqi idiin ah.
Sidaas darteed, idinkoo og, Allaah ha ula yeelina cid la mid ah oo aad cibaadada la wadaajisaan.”
[Suuradda Al-Baqarah: 21–22]
Ibn Katheer, Allaah ha u naxariistee, wuxuu yidhi: “Kan abuuray waxyaalahan ayaa ah Kan keliya ee xaqa u leh in la caabudo.”
Noocyada cibaadada ee Allaah ina faray, sida Islaamka, Iimaanka iyo Ixsaanka, waxaa ka mid ah:
(Du'aa)
(Khawf)
(Rajaa)
(Tawakkul)
(Raghbah)
(Rahbah)
(Khushoo')
(Khashyah)
(Inaabah)
(Isti'aanah)
(Isti'aadhah)
(Istighaathah)
(Dhabah)
(Nadhar)
Iyo dhammaan noocyada kale ee cibaadada ee Allaah ina faray — dhammaantood Allaah oo keliya ayaa xaq u leh.
Asalka Labaad ee Aasaasiga ah
Daliilka Sunnada laga helayo waa xadiiska caanka ah ee Jibriil, kaas oo laga wariyey Cumar bin Al-Khattaab, kaas oo yidhi:
“Maalin ayaan la fadhinnay Nabiga ﷺ, markaasaa waxaa noo yimid nin dharkiisu aad u caddaa, timihiisuna aad u madoobaayeen.
Lagama arkayn wax raad safar ah, cid naga mid ahina ma garanayn. Markaasuu fadhiistay Nabiga hortiisa, jilbihiisana wuxuu la simay jilbaha Nabiga ﷺ, calaacalihiisana wuxuu saaray bowdyihiisa, wuxuuna yidhi:
‘Muxammadow, iiga warran Islaamka.’
Wuxuu yidhi: ‘Waa inaad qirto inaanu jirin ilaah xaq lagu caabudo Allaah mooyee, Muxammadna uu yahay Rasuulka Allaah; inaad salaadda oogto, sakadana bixiso, bisha Ramadaan soonto, Xajkana ku tagto Baytka Allaah haddii aad awooddo.’
Ninkii wuxuu yidhi: ‘Run baad sheegtay.’
Waan la yaabnay inuu su'aasha weydiiyey dabadeedna uu isagu xaqiijiyey in jawaabtu run tahay.
Dabadeed wuxuu yidhi: ‘Haddaba iiga warran Iimaanka.’
Wuxuu yidhi: ‘Waa inaad rumayso Allaah, malaa'igihiisa, kutubtiisa, rusushiisa, Maalinta Aakhiro, iyo inaad rumayso Qadarka, khayrkiisa iyo sharkiisaba.’
Ninkii wuxuu yidhi: ‘Run baad sheegtay.’
Dabadeed wuxuu yidhi: ‘Haddaba iiga warran Ixsaanka.’
Wuxuu yidhi: ‘Waa inaad Allaah u caabuddo sidii adigoo arkaya; haddii aadan arkayn, isagu wuu ku arkayaa.’
Dabadeed wuxuu yidhi: ‘Haddaba iiga warran Saacadda (Qiyaamaha).’
Wuxuu yidhi: ‘Kan la weydiinayo wax ka cilmi badan uma laha arrintaas kan wax weydiinaya.’
Wuxuu yidhi: ‘Haddaba iiga warran calaamadaheeda.’
Wuxuu yidhi: ‘Waa marka ay addoontu dhasho sayidadeeda, iyo marka adhijirrada caga-caddaan ah, saboolka ah ee liita ay ku tartamaan dhismaha dhismayaasha dhaadheer.’
Dabadeed ninkii wuu baxay, annaguna muddo ayaan fadhinnay.
Markaas ayuu Nabigu ﷺ yidhi: ‘Cumarow, ma taqaan cidda su'aalaha weydiinaysay?’
Waxaan idhi: ‘Allaah iyo Rasuulkiisa ayaa og.’
Wuxuu yidhi: ‘Wuxuu ahaa Jibriil, wuxuuna idiinku yimid inuu idin baro diintiinna.’”
Asalka Saddexaad ee Aasaasiga ah
In la barto Nabigaaga, Muxammad ﷺ.
Tani waxay ahayd diintiisa. Ma jirin wax khayr ah oo uusan ummaddiisa ku hanuunin, mana jirin wax shar ah oo uusan uga digin.
Khayrka uu ummaddiisa ku hanuuniyey wuxuu ahaa: Tawxiidka iyo wax kasta oo Allaah jecel yahay, raalli na ka yahay.
Sharka uu ummaddiisa uga digay wuxuu ahaa: Shirkiga iyo wax kasta oo Allaah neceb yahay oo uu diidayo.
“Dhab ahaantii, ummad kasta waxaan u dirnay Rasuul, isagoo leh:
‘Caabuda Allaah oo keliya, kana fogaada daaquutka (wax kasta oo la caabudo Allaah ka sokow oo aan xaq u lahayn cibaadada).’”
[Suuradda An-Naxl: 36]
Allaah wuxuu addoommadiisa oo dhan ku waajibiyey inay daaquutka ku gaaloobaan oo ay Allaah rumeeyaan.
Ibn Al-Qayyim, Allaah ha u naxariistee, wuxuu yidhi: “Macnaha daaquutku waa qof ama shay uu addoonku xadkiisa u dhaafo dartii; waxaana ka mid ah waxyaabaha la caabudo, kuwa la raaco iyo kuwa la adeeco.”
Allaah ayaana og xaqa sida uu yahay. Nabadgelyo iyo naxariis Allena ha
ahaato Muxammad, ehelkiisa iyo asxaabtiisa.